NHÌN LẠI
7 NĂM HOẠT ĐỘNG CỦA ĐOÀN HỘI THẨM NHÂN DÂN
TỈNH KHOA XII
( NHIỆM KỲ 2004 2011)
Lưu Xuân Đường
Trưởng đoàn HTND tỉnh
Hiến pháp và pháp luật nước ta quy định: “Khi xét xử có hội thẩm nhân dân ( HTND) tham gia”. Đoàn HTND tỉnh được HĐND tỉnh nhiệm kỳ 2004-2011 bầu ra 27 vị và được thành lập ngay từ đầu nhiệm kỳ, theo quy chế tổ chức và hoạt động của liên ngành Bộ nội vụ và TANDTC.
Sau 7 năm hoạt động, đoàn HTND tỉnh đã có những đóng góp quan trọng vào công tác xét xử của TAND tỉnh, biểu hiện trên các mặt cụ thể là:
Hầu hết các vị hội thẩm đã nêu cao tinh thần trách nhiệm lúc được Chánh án và Trưởng đoàn phân công tham gia xét xử. Gần 90% các vị hội thẩm là CBCC, công tác hội thẩm chỉ là kiêm nhiệm, nhưng do thấu hiểu vai trò và vị trí của hội thẩm, đại diện cho quyền lợi của dân nên đã không ngừng tham gia đầy đủ các kỳ tập huấn nghiệp vụ hàng năm, luôn luôn tìm mọi cách để tự học hỏi, nghiên cứu luật pháp, nâng cao kỷ năng xét xử để nhằm thực hiện tốt nhất quy định của luật là “ ngang quyền với Thẩm phán và Độc lập khi xét xử”
Hàng năm thường chỉ bố trí được từ 13 đến 15 vị tham gia xét xử. Những năm đầu nhiệm kỳ, khi chưa tăng thẩm quyền xét xử cho TAND cấp huyện, thị, thì các loại án ở cấp tỉnh còn nhiều, nên bình quân mỗi vị được tham gia xét xử tới 50-60 vụ/năm. Những năm cuối thì ít hơn. Nhìn chung chất lượng xét xử đã dần được nâng cao. Hầu như không có án bị hủy. Số án có cải sửa chút ít cũng không nhiều. Là tỉnh miền núi, do địa hình phức tạp, do trình độ dân trí thấp, am hiểu pháp luật hạn chế ... nên xuất hiện nhiều loại tội phạm nghiêm trọng. Đặc biệt là các loại tội phạm về ma- túy, giết người. Thế nhưng quá trình tổ chức xét xử là kịp thời, đúng luật. Không oan sai, không bỏ lọt tội phạm. Tác dụng răn đe và giáo dục là rất cao. Thể hiện rõ nhất là các kỳ tổ chức xét xử lưu động tại các địa bàn xẩy ra vụ án. Dư âm sau các kỳ xử là rất tốt. Được nhân dân đồng tình và hoan nghênh.
Để có được kết quả ấy, có thể khẳng định: HĐND tỉnh rất quan tâm, đã trang bị cho đoàn điều kiện và phương tiện hoạt động. Tham dự đầy đủ các kỳ tổng kết hàng năm, có những đánh giá xác đáng. Lãnh đạo ngành tòa án sâu sát, tạo điều kiện tốt cho đoàn và các vị hội thẩm. Lãnh đạo đoàn mặc dầu không có thứ chế đọ gì nhưng đã nhiệt tâm, đoàn kết, luôn kết nối với thường trực HĐND, và lãnh đạo ngành tòa án, với các tòa phòng để thực thi nhiệm vụ. Cộng với tất cả các vị hội thẩm đều đã giữ gìn được phẩm chất, đạo đức tốt. Đã gương mẫu chấp hành pháp luật nơi cư trú, trong cơ quan. Không chỉ riêng đối với cá nhân hội thẩm mà cả gia đình và con cái không vi phạm pháp luật. Kết hợp trình độ và năng lực xét xử tốt hơn. Từ đó mà quyền uy và tín nhiệm của các vị được nâng cao. Được nhân dân yêu mến và gửi gắm.
Tuy nhiên cũng cần đề cập đến một số mặt còn hạn chế đó là:
Một số ít vị thường do công việc của cơ quan nhiều, nắm giữ cương vị chủ chốt, hoặc ở các huyện, thị rất xa tỉnh... thì ít được tham gia xét xử. Cá biệt có 1 vị suốt nhiệm kỳ không được xử một vụ nào.
Tuy không nhiều nhưng vẫn còn tình trạng ngồi ghế hội đồng xét xử mà suốt kỳ xử không hề thẩm vấn một câu nào. Rất có thể vị đó không giành đủ thời gian để nghiên cứu hồ sơ vụ án, hoặc là chưa nắm vững các điều luật có liên quan đến hành vi của tội phạm. Như vậy thì rất dễ biến mình thành “ trang trí”.
Chúng ta đang trước thềm một nhiệm kỳ mới, nhìn từ những mặt được, cái chưa được của nhiệm kỳ qua, để chuẩn bị nhân sự cho nhiệm kỳ mới tôi xin đề cập một số vấn đề chủ yếu dưới đây:
Trước hết về cơ cấu: Cũng rất cần phải có cơ cấu đủ, hợp lý. Nói đủ là cần có những vị hội thẩm để tham gia các vụ án có bị cáo chưa thành niên. Nói hợp lý là nên “ ít mà tinh” còn hơn “nhiều mà không có đủ điều kiện tham gia xét xử”. Hợp lý là phải tính đến phù hợp cả tiến trình cải cách tư pháp theo nghị quyết số 49 của Bộ chính trị về “ Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”
Về tiêu chuẩn hội thẩm: Tất nhiên vẫn phải đảm bảo “ Phẩm chất và năng lực” Phẩm chất tốt để không bị tiêu cực, không bị mua chuộc và sa ngả. Như vậy mới đảm bảo được quyền uy và tín nhiệm. Về năng lực: Cần có kiến thức pháp lý và am hiểu pháp luật cụ thể. Nên định lượng ở 2 phạm trù này. Kiến thức thể hiện qua bằng cấp đào tạo. Trình độ am hiểu thể hiện qua kinh nghiệm, vốn sống và thực tế trong lĩnh vự tư pháp, xét xử. Cũng cần xét đến độ tuổi để thể hiện được quyền uy.
Kinh nghiệm nhiều nhiệm kỳ qua cho thấy: TTUBMTTQ tỉnh đưa danh sách hiệp thương sang HĐND cùng cấp để bầu hội thẩm có tính đến cả cơ cấu và tiêu chuẩn nhưng “ Điều kiện để tham gia xét xử” thì ít được chú ý tới. Thiên hướng bố trí những người có cương vị, có những vị nắm cương vị chủ chốt nên chỉ là hình thức. Rất khó bố trí để tham gia xét xử. Ở nhiệm kỳ này rất cần xét đến yếu tố “ Điều kiện tham gia xét xử” và việc hình thành Tòa án khu vực khi hiệp thương để chọn, cử.
Tháng 4/2011